Lavadoiro de Lea

Este lavadoiro está cerca da igrexa de Lea, nun lugar que se chama: o Feal. No Feal, hai unha fonte que bota auga para este lavadoiro público. Ten pedras por tres laterais, onde se poñían as mulleres para lavar a roupa. Polo outro lado e por onde ben a auga da fonte, para o lavadoiro. Cada muller tiña unha pedra para lavar a roupa. Unha pedra pequena era para poñer o xabón. A auga do lavadoiro sempre estaba limpa, porque a auga sempre estaba saíndo e outra entrando. A auga sucia saía para unha leira. (Hoxe en día está tapado por un silveiral e fentos). 

Informante: Mª Carmen López López

Relación: Nai

Idade: 42 anos

Nome da casa: Casa de Xil

Lugar: Lea

Miguel Ángel Sánchez López 

Xerador da electricidade de Lea

O xerador da electricidade, está situado no Corral de Abaixo, en Lea, dentro da finca dun veciño. Está pegado ao río das Pontellas. Ten forma de caseto pequeno. O tellado é de lousa e as paredes de pedra. Ten unha porta de madeira. Aproveitábase a forza da auga do río para producir electricidade.A auga ven do Río das Pontellas. Chégalle por un "rego". A auga acumúlase nun foso e despois entra para o muíño abrindo unha comporta. Agora este xerador de electricidade non está en funcionamento.

Informante: Ángeles Pilar López López

Relación: Madriña
Idade: 43 anos

Lugar: Friol
Miguel Ángel Sánchez López 

 

A pedra das cazolas

O dolmen está na Ferreira. Hai uns 20 anos estaba tumbada, pero cando os donos compraron a finca, levantárona.
Queríana romper en cachos para un muro pero veu a Xunta e dixeron que era un dolmen, e que non podían cortala nin plantar árbores preto dela. Mide 2 metros como máximo. E chámase así porque co paso do tempo ao chover foise desgastando  e fixéronse como uns buratos, que parecen cazolas.

Informante: Lola

Idade: 49

Casa: Garelo

Relación: Nai

Parroquia: Serén

Por: Jessica Legaspi Valín

Fonte de ouro (II)

Na Fonte do Ouro vivía unha señora. Un día achegóuselle outra señora, do lugar, cun mandil. A señora da fonte díxolle á outra: 

-- Déixame ese mandil que che vou envolver unha cousa. 

A señora envolveulle a cousa e volveulle a dicir: 

--Non desenvolvas este paquete ata que chegues a casa. 

E, como di o dito, “a curiosidade matou o gato”. A señora desenvolveu o paquete e viu que eran carbóns e tirounos no monte. Despois cando chegou a casa na dobradura do mandil viu unha boliña  pequena de ouro. Volveu ao monte, para coller os carbóns, pero non había nin bólas nin carbóns.

Informante:Oliva 
Idade:79 
Relación:Miña avoa 
Casa:Rulo 
Lugar:Rexidoira 
Parroquia:Cotá 
Jesús Cabado Sánchez

Escola de Lea

A escola da parroquia de Lea está situado en Outeiro – Lea. É un edificio dunha soa planta, con catro ventás por un lado, e outra, por un lateral, sen cristal. Ten unha entrada principal sen porta, que dá a un corredor onde están os baños, os cales non teñen portas. Dende este corredor, hai unha porta de madeira, por onde se entra para a aula. Despois de ser escola unitaria, foi escola de Preescolar na Casa. Agora, xa non se emprega como escola, senón para reunións de veciños, ou festas da parroquia. 

Informante: Ángeles Pilar López López

Relación: Madriña

Idade: 43 anos

Lugar: Friol

Miguel Ángel Sánchez López 

A fonte do ouro (I)

Na miña parroquia hai unha lenda que ten dúas versións. 

Aquí vai a primeira:

Na Fonte do Ouro dicíase que había unha pita con pitos de ouro. Cando a xente se achegaba a eles os pitos agachábanse na fonte. Se alguén lograba tocar cun pano de tea os pitos convertíase de ouro. 

Informante:Oliva
Idade:79
Relación:Miña avoa
Casa:Rulo
Lugar:Rexidoira
Parroquia:Cotá

Jesús Cabado Sánchez

Casa de Caseiros(Tamén chamada Casa da Nova)

A Casa de Caseiros, está situada no “Corral de Abaixo”, da parroquia de Lea. É grande e ten outras dúas casas ao lado, para varios caseiros. Ten unha pendella grande, con columnas de pedra, para gardar a leña e cun forno, para cocer. Tamén ten outra pendella, para gardar a ferramenta, e outra máis, para gardar a herba. Ten unhas cortes debaixo das habitacións e en fronte da cociña. Ten un corredor grande, entre a cociña e as cortes, que daba a unha porta para a eira e outra para o curral.

Informante: Carmen López Fariñas

Relación: Avoa

Idade:79 anos

Nome da casa: Casa de Xil

Lugar: Lea

Miguel Ángel Sánchez López 

Lenda de Bravos .

Esta lenda comeza cunha historia, o primeiro cando os nenos nacían, os curas bendicíanos coa palabra de Deus. Había algunhas veces que os nenos morrían e despois os curas tiveron que falar.

Entón chamaron uns homes (6) entón estiveron 8 meses construíndo e fixeron unha cámara para poder enterrar os nenos mortos que naceran.

Entón dende ese día entérranse os pequenos aí.

Nome do informante: Ghio-mar Quiñoá Alonso.
Anos:36 anos.
Relación :Nai. 
Lugar:Monte Ouceira.
Parroquia: Vicinte (Bravos)

Pena Castrela

Pena Castrela (moitos chamábanlle Pena da Moura): Está situada no “Pedrido”. Cóntase, que alí vivía unha bruxa( Moitos chámanlle, a “moura”). Un día, esa moura, camiñaba pola ponte do Pedrido, acompañada pola súa filla. Levaba consigo unha vasilla con leite e unha pedra na cabeza. Ó chegar ó lugar onde se atopa a Pena Castrela, a bruxa esvarou, a rocha caeu da súa cabeza, esmagando a súa filla e rompendo a ola. Foi entón cando pronunciou estas palabras:

Pena Castrela, 

rompíchesme a ola 

matáchesme a nena

o demo te fenda

de rabo a orella.

Ao caer, dividiu a pena en dúas partes. Hoxe en día, pódese ver así a pena e tamén, unha marca en forma de cunca onde caeu a pedra. A moura facía a súa vida na pena e cocía alí. Polo que se pode ver nunha parte da pena unha especie de forno. 

Informante: Carmen López Fariñas 

Relación: Avoa

Idade: 78 anos

Nome da casa: Casa de Xil

Lugar: Lea

Miguel Ángel Sánchez López 

SANTA EUFEMIA

A lenda conta que hai moito tempo, nun lugar da parroquia de Condes, houbo a aparición de Santa Eufemia. A aparición da Santa ocorreu un día cando a xente estaba pastoreando o gando.

Na súa honra levantouse unha capela, puxéronlle o seu nome ao lugar. De aí o nome de SANTA EUFEMIA. 

O prado onde se produciu a aparición bautizárono co nome de “Prado da Capilla “. 
En todas as construcións que se facían, poñíanlles símbolos relixiosos (cruces, campanarios …) , ao hórreo, ao muíño, ás casas, … 

Informante: María José García Lamas

Idade:42 anos

Relación: Nai
Casa: Casa do Medio

Lugar: O Castro

Parroquia:San Martiño de Condes

Recollido por: Juanma Sobrado García

Habelas hainas

Hai anos, un home que era canteiro, cando regresaba pola noite do seu traballo cara a súa casa, todos os días atopábase cunha vella fiando o liño na roca. A vella non lle falaba e escondía a cara. Entón o home, a partir deste momento, tiña moito medo, incluso vía luces no ceo. 
Eran as meigas! 
Tamén se decía que a vella era unha veciña do lugar que pola noite vixiaba que a auga dunha fonte próxima fora regar ó seu prado, e non ó dos veciños. 
Este canteiro evitaba pasar por ese lugar sempre que fose noite, xa que naqueles tempos camiñábase a pé. 
Anos máis tarde, cando abondaba a pólvora, o home dicía que xa non había meigas, pois elas tiñan medo aos tiros.

Contado por J Antonio Penas—pai--(46 anos) 

Condes

Recollido por Miguel Penas Boado.

A lenda da Pena da Moura

A Pena da Moura era unha pedra redonda duns 20 metros cadrados, aproximadamente. Estaba montada enriba de tres chantos que estaban cravados de punta. Dicían que a trouxera unha muller negra na cabeza, que viña fiando lá nunha roca. Abrigábase a xente debaixo dela. E todo iso estaba nun prado de meu avó. Na actualidade a pena foi desfeita por unha escavadora e coa súa pedra fixeron un valado.

Publicado por Grupo Condes (Adrián García Fraga, Javier Sánchez Burgos e Miguel Penas Boado)

Os encantos da Rodela

Contaban os vellos de antes, que había unha muller chamada Carmiña en Guldriz, era moi pobre.
Un día ía cunha porca para levala á feira para ver se facía uns cartos. No camiño, atopouse cunha muller da Rodela que lle propuxo cambiarlle a porca por unha toga na que envolvía unha bolsa, e que se non a abría ata chegar á súa casa a quitaría de pobre, esa era a única condición.
Carmiña decidiu cambiarlle a porca e, cando ía camiño de Guldriz, e se afastaba da muller, esta recordoulle a condición, pero Carmiña non lle fixo caso. Cando estaba chegando a súa casa a curiosidade levouna a abrir a toga e desatar a bolsa, na bolsa só había carbón. Carmiña enfadada botou un berro e maldiciu o nome da muller da Rodela e tirou todo o carbón no chan. Cando chegou á casa sacudiu a bolsa e a toga e delas caeron unhas pedriñas de carbón e cando rozaron o chan convertéronse en ouro e pedras preciosas.
Carmiña saíu correndo da casa en busca das outras pedras pero xa non estaban alí e logo foi a Rodela na procura de aquela muller que facía aquelas marabillas, pero non a encontrou. 
Cando chegou á casa contoulles o sucedido e todos tiveron perda daquela riqueza perdida. 
Isto demostra que nin a curiosidade nin a cobiza son boas para ninguén. 
Hai moitas lendas sobre este lugar e esta é unha delas.

Recollido por Rubén Ceide Cruzado.
Contado pola miña avoa, Mercedes Salgado Carreira de 84 anos
Guldriz de Arriba