San Xoán

Polo San Xoán se separas a clara e a xema dun ovo e a clara a botas nun vaso alto cheo de auga e a deixas á borrasca do San Xoán pola mañá aparece o teu destino. 
Hai xente que as usa para adiviñar o futuro.
Exemplos: Pode ser unha tumba ou un traxe de noivo. 
  
Informante:Amérita e Xurxo.

Relación:Avoa e pai. 

Idade:74 e 46. 

Nome da casa:Casa do Duque. 

Lugar parroquia:Fontes,Samede de Nodar e O Castro,Condes

Traballo feito por: Miguel López Bayo e Irea Blanco.

A Fonte da Virxe do Ermo

A Virxe Do Ermo, esta santa apareceu no Agro da Cruz, de alí trouxérona para a igrexa e escapou para o Agro da Cruz.
Despois fixéronlle a capela, e quedouse, non marchou. A partir diso celebran unha festa o 25 de marzo, no seu honor. 
A continuación hai o sartego, os nenos que nacen con algunha eiva, hai que ir a Trasmonte e lavalos nunha fonte que hai alí. Para o sartego ten que ir unha muller que se chame María, que é quen os lava. Logo hainos que levar a Carlín, e ten que ser a mesma María que o lavou en Trasmonte. Hainos que lavar na fonte. Non na capela. Hai que lavalo cun trapo branco, e despois colgalo alí onda unha silveira, e deixalo quedar alí.

Para a fonte viña xente de todos os lados, de Lugo, Rábade...andando, a ver esta santiña. Neste lugar hai un cruceiro grande, que fixeron hai pouco.

Informante:Estrella
Relación: Veciña
Idade:85 
Casa:Carqueixal 
Lugar, parroquia:Taín, Carlín 
Traballo:Jonathan Vázquez

Cantamos os reis

Arredor da castaña

Nesta entrada publicamos aqueles retallos da literatura oral que recolleu o alumnado de 1º de ESO estes días nos que se celebra por Galicia adiante as festas dos magostos.

Ditos e refráns:

No San Martiño bebe viño e deixa a auga pró muíño
Polo san Martiño castañas e viño
A todo porquiño lle chega o seu san Martiño
Polo San Martiño vai ver o teu soutiño
Dende o San Martiño deixa a auga e bebe viño.
No San Martiño porco e viño.
Con castañas asadas e sardiñas salgadas non hai viño ruín.
Con castañas asadas e viño novo xa non morre o pobo.
Castañas no Nadal saben ben e pártense mal.
Temperá é a castaña que por setembro regaña.
Fíxate nas castañas asadas que se estoupan, sairanche á cara.
Bendito o mes que empeza por Santos e acaba por San Andrés.
Por Santos neve nos campos e en San Andrés pisala cos pés.
Con castañas e viño ándase mellor o camiño.
Cando chegue o San Martiño deixa a auga e bebe viño.
Con castañas e viño andas o camiño.
No San Martiño come castañas e bebe bo viño.
Coas castañas e co viño comeza o San Martiño
A castaña que está no camiño é do teu veciño.
As castañas que despois do San Martiño quedan no souto son pró moucho.
Calor en xuño castañas seguro.
Novembro o mes da castaña,noz e belota.
Castañas, noces e viño fan a ledicia do San Martiño.
Agosto mollado: castañas á cesta.
Auga de agosto: un bo magosto.
Polo San Martiño castañas asadas e viño.
Polo San Xoán castañas e pan.
A castaña en agosto arder e en setembro beber.
A castaña no camiño é do veciño.

Cantigas

Dáseme tanto por ti,

como si nunca te vira

Encólgate nun castaño

coas pernas para arriba

Miña nai, doime a barriga

miña filla, confesión

as castañas que comiches

de que castiñeiro son?

O burriño do ourizo

quixo rir e regañou,

caeu do castiñeiro embaixo,

eso foi o que gañou.

A castaña no ourizo

quixo rir e rebentou. 

Caendo castiro abaixo 

mira que golpe levou.

A castaña no ourizo

fixo pun e rebentou 

caeu do castaño embaixo 

ai! que golpiño levou.

Castañas asadas

e viño con mel

e a miña señora

detrás do tonel

Heiche de dar castañas

se mas dá o castiñeiro 

se as queres regaladas 

hasmas de dar ti primeiro.

O carballo bota landras

e o castiñeiro ourizos

para ser muller casada

ti tes ben pouco xuízo

Acabáronse as vendimas

e veñen as esfolladas

para comer coas mozas

catro castañas asadas.

Acabáronse as castañas

secaron os castiñeiros

acabáronse as rapazas

quedan os mozos solteiros.

As castañas ben se comen

o viño vaise bebendo;

o cariño vai entrando;

e o medo vaise perdendo

Arriba Casilda, 

abaixo Manuel 

castañas asadas 

e viño con mel.

Adiviñas

Alto pimpín

ruín cabaleiro

rómpelle a bolsa

e cáelle o diñeiro

No alto estou

color de ouro teño

por unha risada

perdo canto teño.

Alta estou

ladrón vexo vir

do meu carapucho

non podo fuxir

Son pequena e a miña cor é marrón,

cando chega o outono métente no fogón.

Alta estou

cor de ouro teño

e por unha risada

perdo o que teño

Frases feitas

Vanche estoupar as castañas na man: vas ter problemas

Relación de informantes:

Mª Fé Fernández Rodríguez (Carballo)
Piedad Márquez Meilán
Carmen Gallego: Casa Costiña
Dolores Pérez Vázquez: Casa Carrolo, Montecelos (Narla)
Manuel Carril Torreiro
Jesús Fraga Meilan: Casa Meregildo (Guldriz).
Lola:Casa Garelo. (Serén)
José Rodríguez Méndez: Casa de Carrelle, Montecelo (Narla)
Jose Antonio Penas Rodríguez: Casa do Herdeiro (Condes)
Mercedes López Vázquez: Casa de Neme, Prado de Abaixo (Prado) 
Berta Gil Varela: Casa de Xil, Prado de Abaixo (Prado)
Manolo: Casa de Telmo (Condes).

A pampurriña

Cando ían co gando para o monte, xuntábase o de todo o lugar.

Á hora de recollelo, cada dono ía polo seu rabaño. Chamaban por el (polo macho dominante) e xuntábano para levalo para a casa. Se faltaba algunha cabeza, por que se extraviaba, coa man esquerda daban golpes nas veigas invocando a un insecto diminuto chamado pampurriña dicindo e petando a un tempo no chan da veiga:

Pampurriña do pimpóm
dime se me ha vir o gando á noite á casa ou non.
Se me vén ponte na man
senón estate no chan.

Esperábase un pouco e se as pampurriñas che subían á man o gando viña e se non o facían o gando dábase por perdido.
A pampurriña como podemos observar na fotografía de wikifaunia.com -que é a que ilustra esta entrada -- é o coleóptero coñecido tamén como xoaniña, barrosiña, reirrei,...
Isto contoumo:
Álvaro Santos Ramos, de 32 anos da casa de Laxe no Sisto (Anxeriz). É un amigo.

A lenda das tres campás

Había 3 campás: a da igrexa de Anxeriz, a de Carlín e a de Transmonte que cando tronaba, os lóstregos acostumaban a irlles ás campás das igrexas.
De feito o campanario de Anxeriz foi afectado por un lóstrego. Debido ao medo que se lle tiña ás tronadas, tocaban as campás desas 3 igrexas, e a ser posible ao mesmo tempo, e a tronada espelíase.
Tense oído que un día falou un lóstrego e dixo:

"Non me podo achegar
que se botan a min
a campá de Trasmonte,
a de Anxeriz
e a Charapela de Carlín. "

A Charapela, facía referencia á campá de Carlín, que era a que mellor tocaba das tres.

Isto contoumo :
Álvaro Santos Ramos .
De 31 anos.
Da casa de Laxe, que está en Sisto na parroquia de Anxeriz.
Recollido por Antonio Martín

Lenda

Contaban os antepasados que había unha casa na Fraga de Souteiro ( Xiá) na que había enterrado cobre, bronce e ouro e que vivían alí uns mouros. A casa caeu e despois ían cavar a ver se daban co tesouro pero nunca o atoparon.
Contouma meu pai José Antonio Prieto Ares, de49 anos, vive en Quintá de Ousá

Un milagre de San Benito

Un bo día, un fregués da parroquia de Carballo foi á igrexa. Dende o remate da misa, este home dixo:

-Quédate santo mouro, que eu non te vou volver visitar tan rápido.
Acto seguido, marchou da igrexa e foi a unha taberna próxima. Alí, entrou aparentemente san e cando quixo saír, non podía camiñar porque se quedara teso.
Despois, un home que se atopaba no establecemento foi ata onde o cura a pedirlle axuda. O cura foi ver ó enfermo e díxolle que se quería volver camiñar tiña que ir visitar ó santo e pedirlle desculpas polo ocorrido, arrepentirse de corazón.

O cura botoulle a bendición á devoción de San Benito ao enfermo e entón este púxose a camiñar. Sen perder tempo, foi visitar ao santo e deulle un bico, e prometeulle que iría todos os domingos que puidera á misa. Así foi como este home volveu á igrexa case tódolos domingos ó santuario e nunca máis estivo enfermo e morreu moi vello.
Contado por Trinidad

Cantos de Nadal

Por segundo ano, os alumnos e alumnas de 1º de E.S.O. nesta ocasión acompañados polo Grupo de Pandeireteiras do colexio, foron cantar os nadais pola vila friolesa, que en xeral, acolleunos con alegría, bo humor e cariño (sempre hai quen ten que dar a nota e non lles deixou cantar, caso da oficina do Banco Pastor). Os rapaces recolleron unha chea de cartos -cos que realizarán unha excursión-- e lambetadas varias das que xa deron conta no momento. Aquí deixamos unha fotografía do numeroso e entusiasta grupo e un vídeo a modo de resumo da actividade.

Ata o ano que vén!

Os reises da manta

Dentro da tradición friolesa relacionada co nadal, hai unha serie de panxoliñas e cantos de reis propias da zona , aínda que a día de hoxe estea espallado o seu coñecemento por todo o país dada a interpretación masiva por parte dos diferentes grupos preocupados na recuperación do noso acervo musical.

Un destes cantares é o que leva por título "Os Reises da manta". Aquí deixamos letra e música.

A letra facilitóunola a Asociación Cultural Cova da Serpe. A gravación que incoporamos é unha interpretación feita por Álvaro do Sisto. Así nola transmitiron e así o facemos nós:

San José e a Virgen Santa
por baixo da manta,
a Belén camino iban
e a manta por riba.

San José camiña moito
por baixo da manta,
pero a Virgen non podía
e a manta por riba.

Andemos, señora, andemos
por baixo da manta,
que se nos acaba o día,
e a manta por riba.

Se este día se acabase
por baixo da manta
outro Dios nos mandaría
e a manta por riba.

E os señores desta casa
por baixo da manta
hannos dar unha alegría
e a manta por riba.

E se non queren dar nada
por baixo da manta
condenado sexa o día
e a manta por riba.

Se a queredes escoitar premede aquí: